كمالى و ثبوتى اوست ، هم چنان كه تسبيح او ، پيراسته ساختن او از نقايص و معايب است و توصيف خدا ، با هر صفات سلبى ، تسبيح و تنزيه وى مىباشد ؛ چون در برخى از آيات مورد بحث ، هر دو موضوع با هم وارد شده است ، از اين نظر ، در يك جا به بررسى هر دو بحث ، مىپردازيم و در تقسيم‌بندى آيات از هر قسمى به ذكر يك آيه اكتفا مىكنيم : الف ) گاهى قرآن تسبيح موجودات را در دايرهء وسيعى بيان كرده و آن را امرى عمومى ، كه همهء موجودات را در بر مىگيرد ، مطرح مىكند و مىفرمايد : « سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِى السَّمواتِ وَالأَرْضِ وَهُوَ العَزِيزُ الحَكِيمُ » ؛ « 1 » آن چه در آسمان‌ها و زمين است ، خدا را تنزيه مىكند . اوست عزيز و حكيم . لفظ « ما » بر خلاف تصور برخى ، در عاقل و غيرعاقل به كار مىرود و منظور از آن در اين جا ، تمام موجوداتى است كه در آسمان‌ها و زمين قرار دارند . به همين مضمون است آيه‌هاى 1 و 24 سورهء حشر ، آيهء 1 سورهء صف ، 1 سورهء جمعه ، 1 سورهء تغابن ، و صريح‌ترين آيه در اين مورد ، آيهء 44 سورهء اسراء است ، چنان كه مىفرمايد : « تُسَبِّحُ لَهُ السَّمواتُ السَّبْعُ وَالأَرضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَىءٍ إِلّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً » ؛ آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمين و هر موجود عاقلى كه در آن‌هاست ، خدا را

--> ( 1 ) . . حديد ( 57 ) آيهء 1 .